Hai lô thép cùng mác C45, cùng phi 43, về xưởng mà một lô tiện ra trục sạch, lô kia lộ vân đen và cong khi phay rãnh then – chênh lệch nằm ở trạng thái bề mặt phôi, không phải ở mác. Bài này so sánh phôi thép tròn cán nóng, phôi tiện sẵn (peeled), kéo nguội và mài theo góc nhìn của người đứng máy: bề mặt, độ thẳng, ứng suất dư, hao phôi và khi nào đáng trả thêm tiền.
Bốn trạng thái phôi thép tròn hay gặp
| Loại | Bề mặt | Dung sai đường kính (tham khảo) | Ưu điểm | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|---|
| Cán nóng | Vảy cán xám đen, có vết gấp nhỏ | GB/T 702: ±0,60 (nhóm 3, >30–50 mm), ±0,80 (>50–80 mm) | Giá theo kg thấp nhất, nhiều mác và phi | Lớp khử cacbon, độ cong, ô-van; phải chừa dư tiện lớn |
| Tiện bóc vỏ (peeled / turned) | Sáng, vết dao mịn | Chặt hơn cán nóng, theo thỏa thuận hoặc EN 10278 | Hết vảy cán, đường kính đều, ít hao phôi | Cơ tính vẫn là cán nóng; giá cao hơn |
| Kéo nguội (cold drawn) | Sáng, nhẵn | EN 10278: cấp h9–h11 là phổ biến | Chính xác, bề mặt đẹp, cứng hơn nhờ biến cứng | Ứng suất dư làm cong khi phay rãnh then; phi lớn ít loại |
| Mài (ground) | Rất nhẵn | EN 10278: cấp h6–h8 tùy loại | Gần như sẵn lắp, ít gia công | Giá cao nhất; thường chỉ có phi tiêu chuẩn, mác hạn chế |
Khử cacbon bề mặt và vết gấp: hai thứ ẩn sau lớp vảy cán
Thép cán nóng nung ở nhiệt độ cao trong lò có oxy, lớp ngoài mất một phần carbon (khử cacbon). Lớp này thường chỉ dày vài phần mười milimet nhưng đủ làm chi tiết tôi cao tần mặt ngoài bị mềm nếu tiện không bóc hết. Bên cạnh đó, thanh cán có thể có vết gấp, vết nứt dọc nông (seam, lap) – nhìn không thấy khi còn vảy, chỉ lộ sau khi tiện. Vì thế, chi tiết chịu mỏi (trục, chốt) nên chừa lượng dư đủ để hết cả hai, hoặc dùng phôi đã bóc vỏ.
Ứng suất dư và độ cong
Thép kéo nguội và thép nắn thẳng nguội mang ứng suất dư kéo ở lõi, nén ở mặt. Khi phay rãnh then hoặc tiện bóc lớp ngoài, ứng suất cân bằng lại và thanh bị cong. Thợ hay gặp nhất ở trục dài, mỏng, sau khi phay rãnh then một phía. Cách xử lý: chọn phôi cán nóng thường hóa, hoặc ủ khử ứng suất rồi mới gia công chính xác; trục dài tiện thô đối xứng rồi để nghỉ. Độ cong cho phép nên ghi trên đơn đặt hàng (mm trên mét), đừng để tới lúc lên máy mới biết.
Tính hao phôi: ví dụ trục Ø40
Muốn ra trục hoàn thiện Ø40, so sánh phôi Ø43 cán nóng (chừa 1,5 mm mỗi bên cho vảy, khử cacbon, ô-van) với phôi Ø41 đã bóc vỏ (chừa 0,5 mm mỗi bên):
| Phôi | kg/m phôi | kg/m thành phẩm Ø40 | Phoi mỗi mét (kg) | Tỉ lệ phoi |
|---|---|---|---|---|
| Ø43 cán nóng | 11,41 | 9,87 | 1,54 | 13.5% |
| Ø41 tiện sẵn | 10,37 | 9,87 | 0,50 | 4.8% |
Phôi Ø41 nhẹ hơn Ø43 khoảng 1,04 kg mỗi mét. Chỉ xét vật tư, phôi tiện sẵn hòa vốn khi giá theo kg của nó chỉ cao hơn thép cán nóng dưới khoảng 10% (11,41 / 10,37 = 1.100). Cộng thêm giờ máy tiết kiệm (ít lượt tiện thô) và phế liệu bán được thì ngưỡng này còn thoáng hơn, nhưng phải so bằng giá đang báo thật chứ không dùng con số chung.
Chọn loại phôi theo chi tiết
| Chi tiết | Gợi ý phôi | Lý do |
|---|---|---|
| Trục truyền động, nhiều bậc, tiện hết bề mặt | Cán nóng, C45 thường hóa | Tiện bóc hết vỏ, tiết kiệm chi phí; chừa dư đủ khử cacbon |
| Trục cần tôi cao tần mặt ngoài | Cán nóng chừa dư đủ, hoặc phôi bóc vỏ | Tránh lớp khử cacbon còn lại sau tiện |
| Chốt, trục ngắn, số lượng lớn, phi nhỏ | Kéo nguội hoặc tiện sẵn | Ít hao phôi, dao ăn ổn định |
| Trục trơn không bậc, cần h9–h11 | Kéo nguội hoặc tiện sẵn | Có thể bỏ bước tiện |
| Chi tiết lớn (≥ Ø80), số lượng ít | Cán nóng, cắt đoạn | Phôi sáng phi lớn ít có; chừa dư tiện lớn |
Kiểm tra phôi khi nhận hàng
- Độ cong: kê cây trên hai gối cách nhau 1 m, đo khe bằng thước lá. Ghi lại số đo, so với yêu cầu trên đơn.
- Đường kính: đo ba điểm, hai phương vuông góc, nhận biết ô-van và côn.
- Bề mặt: nhìn vết nứt dọc, nếp gấp; thanh bóc vỏ kiểm vết dao và xước.
- Mác và lô: tem, thẻ bó, CQ đúng lô; thử tia lửa hoặc phân tích hóa học khi nghi ngờ – xem cách nhận biết thép tròn đúng mác.
Hỏi phôi cho tiện, mài
Thép Hoàng Việt nhập khoảng 3.000–4.000 tấn thép mỗi tháng cho đại lý, xưởng cơ khí và dự án; thép tròn có CO/CQ theo lô, cắt đoạn theo yêu cầu. Phôi tiện sẵn, kéo nguội hoặc mài cần hỏi trước để kiểm tra nguồn. Giá theo mác, quy cách và thời điểm – liên hệ báo giá. Bấm Nhận báo giá hoặc gọi 0989.110.789. Tra kg theo phi: trọng lượng thép tròn trơn; cắt, tiện theo bản vẽ: gia công thép tròn theo bản vẽ, tiện CNC thép tròn theo bản vẽ. Sau tiện cần mài cổ trục: mài tròn ngoài trục. Chọn mác dễ tiện: chọn mác thép để tiện; tổng quan: thép tròn trơn SS400, CT3, S45C, C45.
Cần tư vấn chọn mác, quy cách hoặc báo giá? Gửi danh sách phi, mác thép, chiều dài, số lượng (hoặc bản vẽ) cho Thép Hoàng Việt – chúng tôi kiểm tra hàng và liên hệ báo giá theo đúng yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp
Phôi tiện sẵn (peeled bar) là gì, khác thép cán nóng ở đâu?
Peeled bar là thanh cán nóng đã được bóc một lớp vỏ ngoài trên máy bóc vỏ, loại bỏ lớp vảy cán, một phần lớp khử cacbon và các khuyết tật bề mặt nông. Đường kính đều hơn và độ thẳng thường tốt hơn thép cán nóng, nhưng giá theo kg cao hơn vì thêm một công đoạn.
Thép kéo nguội và thép tiện sẵn có phải một loại không?
Không. Thép kéo nguội (cold drawn) được kéo qua khuôn nên bề mặt sáng, dung sai chặt hơn nhưng có ứng suất dư; thép tiện sẵn (peeled/turned) vẫn giữ cơ tính của thanh cán nóng, chỉ bóc bỏ lớp vỏ. Ở cỡ nhỏ, người mua hay gọi lẫn nên cần hỏi rõ phương pháp gia công khi đặt.
Vì sao phôi cán nóng tiện xong, tôi cao tần mặt ngoài lại mềm?
Thép cán nóng có lớp khử cacbon bên ngoài, độ sâu thường vài phần mười milimet tùy tiết diện và lò cán. Nếu lượng dư tiện không lấy hết lớp này thì bề mặt carbon thấp hơn phần lõi, tôi cao tần ra không đủ cứng. Chừa dư đủ hoặc dùng phôi đã bóc vỏ là cách tránh.
Phôi Ø43 cán nóng và Ø41 tiện sẵn, loại nào rẻ hơn để ra trục Ø40?
Theo khối lượng: Ø43 là 11,41 kg/m, Ø41 là 10,37 kg/m. Chỉ riêng tiền vật tư, phôi tiện sẵn hòa vốn khi giá theo kg chỉ cao hơn cán nóng dưới khoảng 10%. Nếu thêm giờ máy tiết kiệm và phoi ít hơn, ngưỡng hòa vốn còn cao hơn. Nhưng phải so bằng giá thật đang báo, không phải con số chung.
Thép Hoàng Việt có phôi tiện sẵn không?
Thép Hoàng Việt chủ yếu nhập thép tròn cán nóng có CO/CQ và cắt đoạn theo yêu cầu. Phôi kéo nguội, tiện sẵn hoặc mài cần hỏi trước để kiểm tra nguồn và quy cách. Gửi mác, phi, chiều dài, số lượng qua Zalo 0989.110.789 hoặc gọi 0989.110.789. Để lại thông tin – Thép Hoàng Việt báo giá cho anh/chị.
