Hỏi “thép gì làm trục khuỷu” thì dân máy hay trả lời gọn: C45 cho nhẹ, SCM440 cho nặng. Câu đó đúng nhưng chưa đủ, vì với trục khuỷu nhỏ – máy nén khí piston, bơm piston, máy dập, máy đóng gói, động cơ nhỏ – chuyện khó thường nằm ở hai chỗ khác: lấy phôi đường kính bao nhiêu để tiện được khuỷu, và bề mặt cổ trục cùng góc lượn xử lý sao cho khỏi mòn, khỏi nứt mỏi. Bài này đi theo đúng thứ tự người tiện gặp phải.

Trục khuỷu chịu tải gì
Trục khuỷu đổi chuyển động tịnh tiến của piston thành quay (hoặc ngược lại), nên cùng lúc chịu uốn (lực đẩy lệch qua má khuỷu), xoắn (mômen truyền ra) và mỏi do tải lặp mỗi vòng quay. Hỏng điển hình là nứt mỏi bắt đầu từ góc lượn giữa cổ biên và má khuỷu, rồi lan ngang trục – hiếm khi là mòn cổ trục. Cổ chính và cổ biên chạy trong bạc hoặc ổ bi nên lại cần bề mặt cứng, nhẵn. Hai yêu cầu đó đòi hỏi vật liệu bền mỏi ở lõi, và bề mặt cổ cứng hơn lõi.
Ở động cơ ô tô, vật liệu hay gặp là thép rèn cacbon trung bình (kiểu AISI 1045), thép hợp kim (4140, 4340), thép vi hợp kim rèn (kiểu 38MnVS6) hoặc gang cầu đúc. Cỡ nhỏ làm riêng lẻ ở xưởng thì lấy thanh tròn tiện, hoặc ghép: má khuỷu, chốt biên và trục chính là các chi tiết riêng, ép hoặc siết lại – loại này không cần phôi to nhưng cần mối ghép chuẩn.
Chọn đường kính phôi để tiện khuỷu
Nếu tiện cả trục khuỷu một khối từ thanh tròn thì phôi phải chứa được cổ biên lệch tâm. Gọi hành trình piston là S (bằng hai lần độ lệch tâm), đường kính cổ biên là d: điểm xa tâm trục nhất của cổ biên cách tâm một đoạn S/2 + d/2, nên đường kính phôi tối thiểu bằng d + S. Cộng thêm lượng dư tiện, thường 4–6 mm trên đường kính, ta có phôi gợi ý. Tính theo 0,00617 × d²:
| Hành trình S (mm) | Cổ biên d (mm) | Phôi tối thiểu d + S (mm) | Phôi gợi ý | kg/m | Cây 6 m |
|---|---|---|---|---|---|
| 20 | 20 | 40 | Ø45 | 12,49 | 75,0 kg |
| 30 | 25 | 55 | Ø60 | 22,21 | 133,3 kg |
| 40 | 30 | 70 | Ø75 | 34,71 | 208,2 kg |
| 50 | 35 | 85 | Ø90 | 49,98 | 299,9 kg |
| 60 | 40 | 100 | Ø105 | 68,02 | 408,1 kg |
Tiện lệch tâm lấy khuỷu từ thanh tròn tốn thép: phần lớn khối lượng phôi thành phoi, nên thường chỉ hợp loạt ít, một hoặc hai khuỷu. Cũng vì vậy hành trình lớn thì đường kính phôi lớn rất nhanh – S = 60 mm với cổ biên Ø40 đã cần phôi Ø100 trở lên. Nhiều xưởng chuyển sang phay CNC từ khối, hoặc làm trục khuỷu ghép, khi hành trình vượt khoảng 30–40 mm.
C45 hay SCM440: so sánh cho trục khuỷu nhỏ
| Tiêu chí | C45 / S45C | SCM440 / 42CrMo4 (40Cr gần tương đương) |
|---|---|---|
| Cách xử lý thường dùng | Thường hóa hoặc tôi ram; tôi cao tần cổ trục | Tôi ram toàn phần; tôi cao tần hoặc thấm nitơ cổ trục khi cần |
| Chế độ nhiệt (theo tiêu chuẩn) | Thường hóa khoảng 840–880 °C; tôi nước khoảng 820–860 °C, ram 550–660 °C | Tôi dầu khoảng 820–860 °C, ram 540–680 °C (EN 10083-3) |
| Độ bền kéo điển hình (tôi ram, 40 < d ≤ 100) | Khoảng 650–800 MPa nếu thấu (dải EN 10083-2; số chính xác theo CQ); ở cỡ lớn lõi không thấu | Khoảng 900–1.100 MPa, thấm tôi đều hơn |
| Độ cứng cổ sau tôi cao tần | Khoảng 52–58 HRC | Khoảng 50–58 HRC (carbon thấp hơn nên hơi thấp hơn) |
| Hợp với | Tải nhẹ–vừa, đường kính nhỏ, vòng quay thấp | Tải xoắn và va đập lớn, trục dài, đường kính từ 40 mm |
| Giá phôi | Thấp hơn | Cao hơn, đổi lại ít cong và ít nứt khi tôi |
Chi tiết về hai mác: mác thép C45 và ứng dụng trong cơ khí, SCM440 theo JIS G4053, và SCM440 và 40Cr khác nhau thế nào khi ngân sách không cho dùng Cr–Mo. Bảng chọn nhanh theo chi tiết: bảng chọn mác thép theo chi tiết.
📝 Nhận báo giá thép tròn làm trục
Trình tự gia công trục khuỷu từ thanh tròn
- Cắt phôi dài hơn bản vẽ mỗi đầu 2–3 mm; chọn đường kính theo bảng trên. Cưa vòng cho mặt cắt phẳng.
- Khỏa mặt, khoan tâm hai đầu – tâm chính (trục chính) và, nếu tiện hai tâm, thêm hai tâm lệch cho cổ biên.
- Tiện thô cổ chính trước, chừa dư 1,5–2 mm. Với trục dài trên khoảng 10 lần đường kính cổ nên chống tâm.
- Tiện cổ biên lệch tâm bằng một trong hai cách: gá hai mũi tâm lệch đã khoan sẵn, hoặc dùng mâm cặp bốn chấu/đồ gá lệch tâm đã cân bằng. Cắt gián đoạn mạnh – giảm chiều sâu cắt, kiểm tra kẹp thường xuyên, dùng đối trọng khi quay nhanh.
- Nhiệt luyện: tôi ram toàn phần (SCM440/40Cr) hoặc thường hóa (C45) trước khi tiện tinh; S45C có cần xử lý nhiệt trước khi gia công giải thích khi nào nên thường hóa trước.
- Tiện tinh chừa mài 0,3–0,5 mm trên đường kính, vê bán kính lượn đúng bản vẽ – góc lượn càng lớn và bóng càng bền mỏi.
- Tôi cao tần hoặc thấm nitơ cổ chính, cổ biên; ram thấp khoảng 150–200 °C sau tôi cao tần.
- Nắn, mài tròn ngoài cổ đạt dung sai ổ, cân bằng nếu quay nhanh.
Về cắt gọt, dải khởi điểm thận trọng với carbide phủ: C45 thường hóa khoảng 100–160 m/phút, SCM440 tôi ram (khoảng 28–34 HRC) khoảng 80–140 m/phút; tiện thô lượng chạy dao 0,2–0,4 mm/vòng, tiện tinh 0,08–0,15 mm/vòng. Các hãng dao như Sandvik Coromant, Mitsubishi công bố khoảng cao hơn; với cắt gián đoạn ở khuỷu nên chọn mảnh dai và giảm tốc. Tốc độ vòng quay: n = 1000·Vc/(π·d), ví dụ Vc 120 m/phút trên phôi Ø60 ra khoảng 637 v/ph.
Lỗi thường gặp và cách xử lý
| Hiện tượng | Nguyên nhân hay gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Nứt mỏi ở góc lượn, gãy ngang má khuỷu | Bán kính lượn nhỏ, vết dao chân góc, thớ bị cắt ngang | Tăng bán kính lượn, đánh bóng góc, cán ép hoặc tôi cao tần cả góc lượn |
| Cổ biên mòn nhanh, xước | Cổ chưa đủ cứng, bạc cứng hơn cổ, dầu bẩn | Tôi cao tần hoặc thấm nitơ cổ; kiểm độ cứng; thay dầu, lọc |
| Trục cong sau tôi | Nung nguội không đối xứng, ứng suất dư từ tiện thô | Khử ứng suất trước tiện tinh; chừa dư mài; nắn rồi mài |
| Nứt khi tôi ở lỗ dầu, rãnh then | Góc sắc, nguội quá gấp | Vê tròn mép lỗ dầu, che lỗ khi tôi, ram ngay sau tôi |
| Rung khi chạy ở vòng quay cao | Mất cân bằng do lệch tâm, đối trọng thiếu | Cân bằng động, thêm đối trọng, kiểm độ đồng tâm cổ chính |
| Vỡ mảnh dao khi tiện cổ biên | Cắt gián đoạn mạnh, gá lỏng | Giảm chiều sâu cắt, dùng mảnh dai, kiểm tra đồ gá |
Đặt phôi và khối lượng
Khối lượng phôi tính theo 0,00617 × d² kg/m: Ø60 khoảng 22,212 kg/m, Ø75 khoảng 34,706 kg/m, Ø90 khoảng 49,977 kg/m, Ø105 khoảng 68,024 kg/m – xem từng phi ở trang phi 45, phi 60, phi 75, phi 90, phi 105, hoặc dùng bảng trọng lượng thép tròn trơn. Khi hỏi hàng ghi đủ: mác, đường kính, chiều dài đoạn cắt, số lượng, có cần khử ứng suất hay thường hóa trước không, và yêu cầu CO/CQ (nên có thành phần hóa học và cơ tính trên CQ). Mác SS400, C45, SCM440, 40Cr: so sánh cơ bản ở thép tròn trơn SS400, CT3, S45C, C45. Gia công theo bản vẽ: tiện CNC thép tròn theo bản vẽ.
Thép Hoàng Việt nhập khoảng 3.000–4.000 tấn thép mỗi tháng cho đại lý, xưởng cơ khí và dự án; thép tròn C45/S45C, 40Cr, SCM440 có CO/CQ theo lô, cắt đoạn theo yêu cầu. Giá theo mác, phi và thời điểm – liên hệ báo giá.
Cần tư vấn chọn mác, quy cách hoặc báo giá? Gửi danh sách phi, mác thép, chiều dài, số lượng (hoặc bản vẽ) cho Thép Hoàng Việt – chúng tôi kiểm tra hàng và liên hệ báo giá theo đúng yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp
Trục khuỷu nhỏ làm từ thanh tròn có bền bằng trục rèn không?
Thường là kém hơn ở cùng mác. Thanh cán hoặc rèn có thớ kim loại chạy dọc theo trục; khi tiện lệch tâm lấy khuỷu từ thanh tròn, thớ bị cắt ngang ở má khuỷu và góc lượn, đúng chỗ chịu mỏi nhiều nhất. Trục rèn dập theo hình giữ được thớ chạy theo biên dạng nên bền mỏi hơn. Vì vậy thanh tròn hợp loạt nhỏ, một khuỷu, tải nhẹ; loạt lớn hoặc tải nặng nên rèn.
C45 tôi cao tần có thay được SCM440 cho trục khuỷu không?
Với tải nhẹ và vừa, vòng quay thấp thì được: C45 thường hóa hoặc tôi ram, rồi tôi cao tần cổ trục là đủ cho máy nén khí nhỏ, bơm piston, máy dập tay. Khi tải xoắn và va đập lớn, hoặc trục dài mảnh dễ cong, mác Cr–Mo như SCM440/42CrMo4 tôi ram cho lõi bền và dai hơn rõ rệt, nhất là từ đường kính 40 mm trở lên khi C45 không tôi thấu.
Tôi cao tần có làm nứt góc lượn của trục khuỷu không?
Có thể, nếu vùng nung chồng sai chỗ hoặc làm nguội quá gấp ở góc lượn. Nhiều xưởng chỉ tôi cổ trục và để nguyên góc lượn, hoặc tôi cả góc lượn nhưng dùng cuộn cảm ứng riêng và tốc độ nung, phun nước kiểm soát. Sau tôi phải ram thấp và kiểm tra nứt (từ tính hoặc thẩm thấu) ở góc lượn trước khi mài.
Vì sao trục khuỷu sau tôi hay bị cong và sửa thế nào?
Do nung nguội không đối xứng – trục khuỷu có khuỷu lệch một phía nên bản thân đã không đối xứng – cộng với ứng suất dư từ gia công thô. Cách giảm: tiện thô xong để nghỉ hoặc ram khử ứng suất rồi mới tiện tinh, tôi từng cổ một và giữ trục bằng hai mũi tâm khi nung, chừa dư mài 0,3–0,5 mm, nắn lại rồi mài.
Muốn đặt phôi làm trục khuỷu nhỏ thì cần gửi gì?
Gửi bản vẽ hoặc hành trình, đường kính cổ chính và cổ biên, chiều dài tổng, mác dự định và số lượng qua Zalo 0989.110.789 hoặc gọi 0989.110.789. Thép Hoàng Việt tư vấn đường kính phôi, mác C45, 40Cr, SCM440 và báo giá thép tròn có CO/CQ theo lô.
